Propolis

PROPOLIS- kit pszczeli powstaje z żywicznych, balsamicznych i woskowych substancji pochodzących z pączków drzew,zebranych przez pszczoły i częściowo przez nie przetworzonych.Jest używany przez pszczoły do pokrywania wszelkich elementów wewnętrznych ula, uszczelniania gniazda. Owady czynią tak, aby zabezpieczyć rodzinę pszczelą przed bakteriami, zakażeniami, pleśniami. Pszczoły wykorzystują właściwości silnie bakteriobójcze i bakteriostatyczne propolisu.
 

Skład

    Bogactwo źródeł substancji żywicznych wpływa na duże zróżnicowanie składu propolisu. Każda badana próbka ma inny skład ilościowy. Generalnie można w nim wyróżnić następujące grupy związków:

żywice  - 50-85%

olejki eteryczne  - 4-15%

woski  - 12-40%

garbniki  - 4-10%

pyłki kwiatowe  - 5-11%

zanieczyszczenia mechaniczne  - 5-20%

kwasy i alkohole organiczne  - 5-30%

Właściwości fizykochemiczne

   Konsystencja propolisu zależy głównie od temperatury. W 15 stopniach Celsjusza jest on twardy, w 36 stopniach C- miękki i elastyczny, w 70-80 stopniach C- płynny. Grudki świeżego propolisu są miękkie, przyklejają się do palców. W trakcie przechowywania stopniowo twardnieją i stają się kruche.

   Barwa propolisu jest różna- od żółtej do prawie czarnej. Może być żółtozielona, zielonkawa, pomarańczowa, ceglastoczerwona, ciemnobrązowa. W miarę upływu czasu kit ciemnieje.

   Jego smak jest cierpki, piekący, gorzkawy. Świeży, dobrej jakości propolis jest silnie aromatyczny. Jego woń określano jako korzenną, cynamonową, zapach pączków topoli, bukietu kwiatów, kadzidła. Zapach bardzo starych lub bardzo zanieczyszczonych próbek jest słabo wyczuwalny, przypomina bardziej zapach wosku.

   Propolis rozpuszcza sie dobrze w wielu rozpuszczalnikach organicznych: w alkoholu etylowym, acetonie, chloroformie, eterze etylowym i naftowym. Źle natomiast rozpuszcza się w wodzie. Jego gęstość wynosi 1,20-1,27g/cm3. Jest on więc cięższy od wosku pszczelego. Temp.topnienia wynosi od 68-110 stopni C.

Aktywność biologiczna i zastosowanie 

   Stosunkowo najlepiej zbadano wpływ propolisu na mikroorganizmy. Ustalono szerokie spektrum działania bakteriostatycznego i bakteriobójczegoekstratu alkoholowego, wyciągu wodnego i innych preparatów. Okazało się, że bakterie mają bardzo różną wrażliwość na propolis. Ogólnie zauważono, że bardziej wrażliwe na działanie preparatów propolisowych są bakterie Gram-dodatnie.

   Przeciwko wielu szczepom bakterii chorobotórczych ustalono optymalne dawki różnych preparatów propolisowych i optymalne warunki ich działania. Bada się też działanie antybakteryjne poszczególnych aktywnych związków wyizolowanych z kitu pszczelego.

   W 1964 r. odkryto, że na propolis wrażliwe są wirusy grypy, a w kilka lat później stwierdzono także wrażliwość na wirusa żółtaczki na ten produkt. Dzięki badaniom mikrobiologicznym wykryto także jego aktywność w stosunku do niektórych grzybów i pierwotniaków. 

   Także zainteresowanie wzbudziły ostatnio inne właściwości propolisu. Stwierdzono np., że działa regenerująco na tkankę kostną, chrząstkę, nabłonki i inne. Badania na kulturach komórkowych in vitro wykazały działanie przyspieszające metabolizm komórkowy. Potwierdzono też silne przeciwbólowe właściwości preparatów propolisowych. Wszystkie te spostrzeżenia i wyniki badań laboratoryjnych zachęciły naukowców do podjęcia na dużą skalę badań klinicznych. Rezultaty tych doświadczeń są obiecujące, zwłaszcza w leczeniu schorzeń skóry i różnego typu stanów zapalnych, np. ropnego zapalenia ucha środkowego, zapalenia miazgi zębowej, odleżyn  i wielu innych. Wykazano także wpływ propolisu na wzrost granulacji i łatwiejsze odłączenie się tkanek martwiczych( m.in. w leczeniu odleżyn) oraz ogólnie wzrost sił odpornościowych organizmu.

Przetwórstwo 

   Skup propolisu prowadzony jest przez spółdzielnie i firmy pszczelarskie od kilkunastu lat. Propolis w stanie naturalnym sporadycznie bywa również przedmiotem eksportu.

   Propolis poprzez wieloletnie badania i pozytywnie wyniki kliniczne oraz szerokie zastosowanie w apiterapii na świecie, jest od kilkunastu lat uznany w Polsce za lek i surowiec farmaceutyczny. W kraju firmy farmaceutyczne i spółdzielnie pszczelarskie produkują przede wszytskim etanowlowy ekstrat propolisu, maści, tabletki propolisowe.

Pszczelnictwo, p.red- J.Prabuckiego, Wyd. Albatros, Szczecin 1998